Pam nad oes yna Aelodau Cynulliad annibynnol

Wel, mae yna Aelodau Cynulliad Annibynnol – Nathan Gill a Dafydd Ellis Thomas – ond chafodd nhw ddim eu hethol fel ymgeiswyr annibynnol, cael eu hethol fel ymgeiswyr pleidiol wnaethon nhw a throi cefn wedyn.  

Ar hyn o bryd dim ond un Aelod Seneddol  San Steffan sydd wedi ei hethol yn annibynnol trwy’r DU (Sylvia Hermon yn North Down – etholaeth fwyaf anarferol y DU mewn sawl ffordd) , does neb yn Aelod Senedd yr Alban yn annibynnol na hyd yn oed Aelod Cynulliad Gogledd Iwerddon – er bod y ganran o bleidleisiau sydd ei angen i ennill etholiad yn y fan honno yn isel iawn oherwydd y system pleidleisio.  
Rhwng y bedair ddeddfwrfa rydym yn son am tros i 900 o aelodau etholedig, a dim ond un ohonynt sydd wedi ei hethol fel ymgeisydd annibynnol.  Ag ystyried cymaint o gynghorwyr sy’n cael eu hethol yn annibynnol gall hyn ymddangos yn rhyfedd braidd – ond mae yna reswm gweddol amlwg.  Gall ymgeisydd annibynnol ymgyrchu’n effeithiol mewn ward unigol, ond mae’n anodd iawn gwneud hynny mewn etholaeth sydd a degau o filoedd o bobl yn byw ynddi.  Mae’r ymgeisydd angen cefnogaeth sylweddol a llwyth o bres.

Os ydi ymgeisydd yn sefyll tros blaid mae’n rhoi manteision anferth iddo’i hun.  
1). Pres.  Mae cynnal ymgyrch etholiadol yn ddrud iawn.  Pleidiau gwleidyddol sy’n ariannu ymgyrchoedd y sawl sy’n sefyll ar eu rhan.
2). Cefnogaeth naratif cyfryngol y blaid.  Mae etholiadau modern yn cael eu hymladd ar sawl lefel ond yr un gyfryngol o bosibl ydi’r bwysicaf yn yr oes sydd ohoni.  Mae pob plaid yn darparu adnoddau sylweddol i drosglwyddo eu naratifau yn effeithiol ar y cyfryngau prif lif.
3). Cefnogaeth trefniadau cyfryngau cymdeithasol y pleidiau.  Mae’r elfen yma yn dod yn fwyfwy pwysig mewn etholiadau, ac mae pob plaid yn gweithio i wella eu presenoldeb digidol.  Dydi hi ddim yn bosibl gwneud hyn yn effeithiol heb ddarparu adnoddau sylweddol.
4). Mynediad i ddata etholiadol.  Mae coledu data etholiadol yn rhan bwysig o etholiad bellach – dyma’r wybodaeth sy’n dweud wrth ymgeisydd lle dylid ei ganfasio, a lle mae’n wastraff amser canfasio.  Mae gwybodaeth felly i’w chael ym manciau data cyfrifiadurol pleidiau gwleidyddol.  Os nad oes gan ymgeisydd fynediad i ddata, mae’n canfasio yn y tywyllwch.
5). Peirianwaith i wneud y gwaith llawr gwlad.  Does yna neb yn gallu canfasio degau o filoedd o dai ei hun, na dosbarthu degau o filoedd o daflenni ei hun, na stwffio degau o filoedd o amlenni ei hun, na chodi cannoedd o bosteri etholiadol ei hun, na sicrhau bod niferoedd sylweddol o gefnogwyr yn mynd i fotio ar y diwrnod.  Dim peirianwaith = dim ymgyrch llawr gwlad.
Rwan dydi hyn oll ddim yn golygu nad ydi hi’n bosibl ennill etholiad San Steffan neu Gynulliad fel ymgeisydd annibynnol – mae’n digwydd ambell waith fel yn achos Peter a Pat Law neu Martin Bell er enghraifft.  Ond yn yr achosion hynny roedd amgylchiadau arbennig – y Laws yn etifeddu peirianwaith Llafur er enghraifft, neu’r sylw cyfryngol anferth, enw drwg Neil Hamilton a chymorth y pleidiau eraill i Martin Bell. 
Rwan mae’n debyg eich bod yn gwybod i lle mae hon oll yn mynd – a byddaf yn dod yn ol maes o law. 

Pwt arall am Dafydd Elis-Thomas

‘Doedd y newyddion ynddo ei hun ddim yn sioc – ond roedd yr amseriad.  Pan ddaeth Dafydd Elis-Thomas i gytundeb efo’i blaid yn etholaethol yn ystod haf 2015 i beidio a gwneud datganiadau cyhoeddus oedd yn feirniadol o’r Blaid yn ganolog sicrhaodd ei fod yn cael ei ail ethol ym mis Mai eleni.  Y gwendid yn y cytundeb hwnnw oedd y ffaith na fyddai Dafydd yn gorfod cadw ei ochr ef ohono wedi’r etholiad, gan na fyddai angen cefnogaeth ei blaid leol wedyn.  Serch hynny byddai rhywun wedi meddwl y byddai wedi disgwyl mwy na phum mis cyn ei heglu hi, ond dyna ni.

 Yn y bon roedd yna dair problem efo Dafydd o safbwynt y Blaid:

1). Y ffaith ei fod yn teimlo’r angen i dynnu sylw ato ei hun trwy feirniadu’r Blaid ar adegau allweddol – cychwyn cynhadledd, dechrau ymgyrchoedd etholiadol ac ati.
2). Ei agwedd tuag at gweddill grwp y Blaid.  Byddai dweud nad oedd Dafydd yn chwaraewr tim yn ffordd gwrtais iawn, iawn o roi pethau.
3). Ei gyfraddau presenoldeb yn y Cynulliad.  A bod yn hynod gwrtais unwaith eto, nid oedd ei gyfraddau presenoldeb yn y Cynulliad efo’r gorau.
Yn bersonol mae’r ffug ddeallusrwydd, yr arfer o ddweud rhywbeth sy’n swnio’n glyfar ond sydd mewn gwirionedd yn wag a di ystyr, yr arfer o gyflwyno dadleuon neu sylwadau dryslyd a chroes i’w gilydd yn gymaint o broblem pob tamad.  Nid mater syml nad ydw i’n bersonol  yn hoffi rwdlan aneglur a ffuantus ydi hyn – er bod hynny’n wir – ond mae mwydro anghyson yn groes i pob rheol o gyflwyno naratif gwleidyddol effeithiol.  Dylai naratif gwleidyddol fod yn glir, yn gryno, yn gyson ac yn gwbl ddealladwy.  
Gallai’r anghysondeb fod yn ogleisiol weithiau.  Er enghraifft cyn etholiadau Comisiynydd yr Heddlu yn y Gogledd eleni roedd Dafydd yn ceisio cael pobl i roi un o’u dwy bleidlais i brif wrthwynebydd y Blaid yn yr etholiad – y Llafurwr David Taylor – oherwydd y byddai hynny (mewn modd nad oedd yn ei egluro) yn stopio UKIP yn stond.  Doedd hi ddim llawer cyn hynny pan roedd yn feirniadol o naratif y Blaid ar gyfer etholiad San Steffan o ymosod ar UKIP a’i gwerthoedd a gosod ei hun yn wrthbwynt iddi a’i gwerthoedd angymreig. 
Rwan os ydi Dafydd wedi dod i gytundeb efo Carwyn Jones neu beidio – ac mae yna gryn dipyn o ddyfalu ei fod – gallwn fod yn weddol sicr y bydd yn gefnogol i lywodraeth Carwyn Jones doed a ddel.  Felly bydd Aelod Cynulliad Meirion Dwyfor yn sicrhau beth fydd mewn gwirionedd yn Lywodraeth mwyafrifol Llafur, er i 88% o etholwyr yr etholaeth honno wrthod Llafur ym mis Mai.  Bydd hefyd yn sicrhau y gall y Blaid Lafur rwygo’r cytundeb y daethant iddo efo’r blaid enillodd o filltiroedd ym Meirion Dwyfor i sicrhau cefnogaeth ar adegau allweddol.  
Dwi eisoes wedi cydymdeimlo efo’r Blaid yn lleol, ond hoffwn ddweud pwt am y  Blaid yn genedlaethol ac yn y Cynulliad hefyd.  Maent wedi dangos llawer mwy o amynedd efo Dafydd am flynyddoedd nag oedd ganddo hawl i’w ddisgwyl.  Mae’r hyn mae Dafydd wedi ei wneud yn ei fychanu fo fel gwleidydd ac unigolyn.  

Ymadawiad Dafydd Elis-Thomas a’r Blaid

Mae’n debyg y byddaf yn dod yn ol at hon tros y dyddiau nesaf – ond cyn hynny pwt bach ynglyn a Phlaid Cymru Meirion Dwyfor.  

Mae’r Blaid yn yr etholaeth (ac yn etholaethau blaenorol Meirionnydd a Meirionnydd Nant Conwy) wedi bod yn hynod o gefnogol i Dafydd am ddegawdau.  Gweithiodd nifer fawr o Bleidwyr i’w ethol yn ol yn y saith degau pan roedd ethol unrhyw Bleidiwr yn unman yn joban a hanner, mae’r Blaid yn lleol wedi sefyll yn ei gornel yn ystod y dyddiau da – ac maent wedi bod yn gefn iddo trwy pob dim – hyd yn oed pan aeth ati i wenwyno ei berthynas efo’r Blaid yn ehangach.
Maent wedi bod yn ffyddlon, yn gefnogol ac yn driw trwy’r llwyddiannau a phan nad oedd pethau cystal.  Maen nhw wedi bod yn ffrindiau da – rhy dda efallai – iddo.  Roeddynt yn haeddu gwell o lawer na’r hyn gawsant heno.  
Pob cydymdeimlad bois, daw eto haul ar fryn.

Effeithiau Brexit ar economi ‘r DU

Pan roeddwn yn ysgrifennu am Brexit yn y misoedd cyn y refferendwm roeddwn yn mynegi’r farn mai fy mhrif broblem efo’r syniad oedd y byddai natur y wladwriaeth yn newid yn hytrach na’r niwed economaidd.  Roeddwn yn dadlau y byddai’r economi yn addasu i’r realiti newydd.

Erbyn hyn dwi’n credu fy mod yn gywir ynglyn a’r newidiadau i natur y wladwriaeth, ond yn anghywir ynglyn a dyfodol yr economi.  Roedd yna awyrgylch senoffobaidd yng Nghynhadledd y Toriaid – ac mae hynny’n awgrymu bod natur y blaid honno wedi newid er gwaeth.  Nhw fydd yn rhedeg y sioe (Brydeinig) am gyfnod hir yn ol pob tebyg.
Serch hynny, pan roeddwn yn darogan y byddai’r economi yn iawn yn yr hir dymor roeddwn yn cymryd y byddai’r llywodraeth yn dod o hyd i rhyw ffordd o aros yn y Farchnad Sengl.  Mae’n edrych erbyn hyn   bod na pan mae’n dod i ddewis rhwng symud rhydd i weithwyr ac aros yn y Farchnad Sengl bod y Toriaid am ddewis y cyntaf.  Yn yr ystyr yma adain senoffobaidd y blaid sydd bellach yn rhedeg y sioe.  Os ydi’r DU yn gadael y Farchnad Sengl ac yn talu tollau i allforio i’w prif farchnadoedd bydd yn dlotach, os mai tollau’r World Trade Organisation fydd yn cael eu talu byddwn yn dlotach eto.
Rydan ni’n son am rymoedd economaidd gwaelodol yn y fan hyn.  Mae cyfoeth yn cael ei greu gan fasnach.  Lle’r ydan ni’n cynyddu masnach mae mwy o gyfoeth yn cael ei greu.  Lle’r ydan ni’n lleihau lefelau masnach mae cyfoeth yn cael ei leihau.  Mae tollau ar allforion a mewnforion yn siwr o leihau masnach a felly cyfoeth.  Mae pethau mor syml a hynny yn y bon.
Mae’r sawl sydd am adael ar hyn o bryd yn dadlau bod yr holl dramorwyr yna maent mor hoff ohonynt am fod yn ofnadwy o ffeind efo’r DU.  Dydi cytundebau masnach rhwng gwledydd neu flociau masnach ddim yn gweithio felly.  Hyd yn oed yn absenoldeb y drwg deimlad mae Brexit wedi ei achosi yn Ewrop, a hyd yn oed yn absenoldeb yr angen i gosbi’r DU am adael Ewrop mae pob ochr yn ceisio creu yr amodau gorau i ‘w masnachwyr ei hun, ac maent am geisio osgoi rhoi mantais i fasnachwyr bloc neu wlad arall.  
Gan bod Ewrop fel bloc yn fawr a’r DU fel gwlad yn ganolig o ran maint, bydd y bloc mawr yn dominyddu’r trafodaethau.  Os na ellir cael cytundeb rydan ni ‘n mynd i gael telerau WTO.  Gan bod cyfran mawr o allforion y DU yn mynd i Ewrop ond cyfran bychan o allforion yr UE yn mynd i’r DU byddai hyn yn broblem anferth i ‘r DU ond yn un fach i’r UE.  Bydd y cardiau i gyd gan negydwyr yr UE.
Y sylweddoliad yma yn y marchnadoedd arian sy’n gyrru’r cwymp yng ngwerth y bunt – a’r cwymp yng ngwerth y bunt sy’n gyrru’r cynnydd ymddangosiadol yng ngwerth y marchnadoedd stoc.  
Gadewch i ni edrych lle’r ydan ni.
Os edrychwch ar gyfraddau’r llynedd roedd y bunt werth tua $1.50, mae’n dechrau cwympo fel mae’r tren Brexit yn  gadael yr orsaf ddechrau’r flwyddyn, mae yna gwymp sylweddol pan mae’r DU yn pleidleisio i adael yr Undeb Ewropiaidd, ac mae’r cwymp yn parhau fel mae’r sylweddoliad bod y DU ar y ffordd allan o’r Farchnad Sengl yn gwawrio ar y marchnadoedd pres.
Mae gwahaniaeth sylweddol yn y DU rhwng faint mae’r wlad yn allforio a faint mae’n mewnforio.  Os nad yw’n cau’r bwlch yna bydd y bunt yn parhau i golli tir.  Os bydd tollau ar fewnforion bydd gwneud hyn yn llawer mwy anodd nag ydyw ar hyn o bryd.  Yr unig ffordd o leihau’r bwlch fydd trwy fewnforio – llai.  Mae hynny am arwain at lai o weithgaredd economaidd a llai o wariant oddi mewn i’r economi.  Bydd hynny’n arwain at yr economi’n crebachu.  Fyddan ni ddim yn union lle’r oedd Iwerddon yn y 50au, ond fyddan ni ddim yn rhy bell.
Mae’n anhebygol y bydd Dinas Llundain yn cael cynnig eu gwasanaethau ar y telerau presenol, ac mae’n bosibl y bydd y pasbort yn cael ei golli ‘n llwyr – felly bydd hwnnw’n crebachu hefyd.  Y sector gwasanaethau ariannol ydi injan economi’r DU.  Bydd hwnnw hefyd yn arafu.  
Bydd hyn oll yn cael ei adlewyrchu ar y marchnadoedd pres.  Mae’r bunt yn sefyll rwan ar $1.23.  Petai’n $1.30 byddai maint yr economi (fel GDP) yn $2.47 triliwn, pan oedd y bunt werth $1.50 roedd werth tua $2.85 triliwn, os bydd y bunt yn syrthio i $1 bydd gwerth yr economi yn $1.9 triliwn – neu $1.78 triliwn os ydym yn tynnu economi’r Alban o’r sym – ac mae’n fwy na phosibl y bydd rhaid gwbeud hynny.  Byddai hyn yn arwain at economi gwerth tua hanner un yr Almaen, traean o un Japan a thua’r un faint ag un India, Brasil neu’r Eidal.  Mae hyn yn gryn gwymp.

Pwt arall am Alun Cairns

Mi fydd y rhai ohonoch sydd a chof hir yn cofio nad yn erbyn Cymry Cymraeg yn unig mae Alun Cairns wedi arddangos rhagfarnau yn y gorffennol – mae ganddo rhywbeth neu’i gilydd yn erbyn Eidalwyr hefyd.

‘Dydi o ddim yn glir os ydi ei ragfarnau wedi eu cyfyngu i’r ddau grwp yma, ‘ta os ydi ei feddwl yn uwd o ragfarnau yn erbyn pob math o bobl.  Mae’n siwr y dylem fod yn garedig a chymryd mai ‘r ddau grwp yma yn unig sydd yn wrthrychau i’w ragfarnau.  
Er bod Cairns yn cyhuddo Cymry Cymraeg a Phleidwyr o fod yn rhagfarnllyd, mae’n ddiddorol bod ymchwil yn dangos mai o pob plaid ar dir mawr Prydain bod na cefnogwyr y Blaid oedd y mwyaf tebygol o bleidleisio i aros yn yr Undeb Ewropiaidd.
Rwan mae’n bwysig nad ydym yn paentio’r holl bleidleiswyr Gadael efo’r un brwsh.  Mae pobl wedi pleidleisio i adael am pob math o resymau – rhai ohonynt yn ddilys, ac eraill yn llai dilys.  Mae cydadran gweddol fawr wedi gwneud hynny oherwydd nad ydynt yn hoffi mewnfudiad o Ewrop i’r DU, ac mae nifer go lew o’r rheiny – er nad y cyfan o bell ffordd – efo tueddiadau hiliol neu senoffobaidd.  
Neu i roi pethau mewn ffordd arall, ‘dydi pawb bleidleisiodd i Adael ddim yn senoffob na hilgi – o bell ffordd, ond gallwn fod yn eithaf siwr bod bron i pob senoffob a hilgi wedi pleidleisio i Adael.  Beth bynnag  mae Alun Cairns yn ei ddweud mae yna lawer llai o gefnogwyr Gadael ymhlith cefnogwyr y Blaid na sydd ymhlith dilynwyr ei blaid o, ac mae’n dilyn o hynny bod yna fwy o lawer o bobl sy’n coleddu rhagfarnau ymhlith y Blaid Geidwadol – yn union fel Cairns ei hun.

  

Y wers i’w dysgu o rwdlan Alun Cairns

Rhag ofn eich bod wedi methu Alun Cairns yn gwneud ffwl llwyr ohono fo ei hun neithiwr – gallwch weld yr hyn ddigwyddodd yma.

Mae’r hyn ddigwyddodd yn eithaf syml.  
1). Mae Alun yn honni bod Plaid Cymru yn gwrthwynebu mewnfudiad i Gymru.
2). Mae’n cael ei herio gan Leanne i ddarparu tystiolaeth tros ei honiadau.
3). Ni all ddarparu tystiolaeth, felly mae’n mynd ati i wneud mwy o honiadau yn erbyn cymunedau Cymraeg eu hiaith, cenedlaetholwyr yn gyffredinol a Phleidwyr yn benodol.
4). Mae’n cael ei herio i ddarparu tystiolaeth eto.
5). Ni all feddwl am ddim felly mae’n dechrau rwdlan am yr ymgyrch losgi tai haf ddeg mlynedd ar hugain yn ol, a cheisio cysylltu’r Blaid ego’r digwyddiadau hynny – unwaith eto heb ddarparu mewath o dystiolaeth.
Rwan mae’r dyn yn Weinidog y Goron, ac mae newydd ymddangos o flaen miliynau o bobl yn rhaffu celwydd.  Mae felly wedi dod a chywilydd a gwarth nid yn unig arno ei hun – ond ar ei safle fel gweinidog.  Ar ben hynny mae’n rhesymol i gymunedau Cymraeg eu hiaith – fel pob cymuned arall – ddisgwyl i’r Ysgrifennydd Gwladol Tros Gymru eu cynrychioli a’u cefnogi yn hytrach na dweud celwydd amdanynt, eu pardduo ac adgyfnerthu stereoteip negyddol ohonynt.  Ers talwm byddai hynny wedi bod yn fater ymddiswyddo – ond rydan ni’n lle rydan ni.
Ond mae’r stori yn un ddiddorol i’r graddau ei bod yn dweud llawer wrthym am wleidyddiaeth Cymru.  Mae’r pleidiau unoliaethol, a’r Blaid Lafur yn arbennig – gyda chymorth y wasg – wedi creu meme o’r cenedlaetholwr drygionus, plwyfol, un llygeidiog sy’n casau pawb a phopeth y tu allan i’w bentref.  
Does yna ddim gwirionedd o gwbl i gynnal y meme wrth gwrs, a dweud y gwir y gwrthwyneb sy’n wir – mae cenedlaetholwyr Cymreig at ei gilydd yn fwy eangfrydig a goddefgar na’r boblogaeth yn ei chyfanrwydd. Dyna pam nad oedd Cairns yn gallu darparu unrhyw dystiolaeth o gwbl i gefnogi ei honiadau.  Roedd yna bobl eraill wrthi ar yr un gem ar trydar ar yr un pryd – y darlledwr Toriaidd, a Martin Eaglestone y Llafurwr.  O gael ei herio wnaeth Dale ddim trafferthu ceisio cyfiawnhau ei hun a dywedodd Eaglestone rhywbeth am Cymuned.  Gwnaed mor a mynydd o Cymuned pan oedd yn dal i fodoli wrth gwrs – ond o edrych yn ol roedd yr hyn roeddynt yn ei ddweud yn hynod o ddi niwed a chwrtais o gymharu a’r ddisgwrs wleidyddol ar fewnlifiad i’r DU heddiw.
A beth bynnag arall am raglen neithiwr, mae un wers cwbl glir yn codi ohoni – a Leanne draddododd y wers honno.  Pan mae’r celwydd unoliaethol am y diafol cenedlaetholgar sy’n cuddio mewn cymunedau Cymraeg ac mewn mudiadau cenedlaetholgar yn cael ei wyntyllu, dylid ei herio pob tro.  Felly mae dangos y gwacter di derfyn sydd y tu ol i’r cyhuddiad – yn union fel ddigwyddodd neithiwr.

Gwir ffigyrau diweithdra

Yn dilyn blogiad ddoe ynglyn a chelwydd Llafur Arfon ynglyn a chyfraddau ‘record’ diweithdra Arfon, wele tabl bach i ddangos y gwir sefyllfa.  
Does dim angen llawer o eglurhad – ond byddwn serch hynny yn nodi bod diweithdra yn yr etholaeth yn is nag yw wedi bod ers bron i ddeg mlynedd – a bod y ffigyrau ar eu huchaf mewn etholaethau Llafur – nid bod hynny’n gyfrifoldeb uniongyrchol yr aelodau seneddol wrth gwrs.  

Gwirio ‘ffeithiau’ Llafur Arfon

Roedd cywiro honiadau ffug Llafur Arfon yn un o swyddogaethau’r blog yma yn ystod y misoedd cyn Etholiad Cynulliad 2016.  Mae yna ambell i honiad cwbl ffug wedi ei gwneud ers hynny – ond mae’n anodd meddwl am un mwy digywilydd neu anwybodus na hon.

Honiad sydd gennym y tro hwn bod diweithdra yn Arfon yn uwch nag y bu erioed.

Mae’r ffeithiau yn adrodd stori wahanol.  Mae’r ffigyrau diweithdra cyfredol yn y DU yn gymharol isel wrth safonau hanesyddol diweddar.  Yn sicr maent cryn dipyn yn is na’r 12% a gyrhaeddwyd yng nghanol yr wythdegau.  Mae’n hynod, hynod anhebygol bod unrhyw ran o’r DU efo cyfraddau diweithdra uwch na’r hyn a gafwyd yn yr wyth degau a’r naw degau.
Ond i edrych yn benodol ar Arfon.  Dydi hi ddim yn hawdd dweud yn union beth ydi’r ffigyrau yn Arfon ar hyn o bryd oherwydd nad ydi ffigyrau ar gyfer etholaethau unigol yn cael eu cyhoeddi yn aml iawn, ond mae’r siart isod yn dangos bod ffigyrau Gwynedd yn gymharol isel o gymharu a Chymru.  Mae’n debyg bod ffigyrau Arfon yn well na rhai Meirion Dwyfor oherwydd bod mwy o weithgarwch economaidd yma.  Mae’r wybodaeth isod wedi dyddio rhywfaint, ond mae cyfraddau diweithdra yng Nghymru a’r DU wedi gostwng ychydig ers eu cyhoeddi.

Ac mae’r gyfradd yn is nag oedd y llynedd.  Cyhoeddwyd y ffigyrau hyn ym mis Mehefin eleni.

Felly roedd Llafur Arfon yn honni bod diweithdra yn uwch na mae wedi bod erioed yn Arfon, ond mae’n debyg y byddai’n fwy cywir i ddweud ei fod yn is nag yw wedi bod ers saith degau’r ganrif ddiwethaf.
Byddai’n braf gallu cynnal disgwrs gwleidyddol wedi ei seilio ar ffeithiau yn hytrach na ffrwyth dychymyg – ond dydan ni ddim yn y fan yna eto mae gen i ofn.