Diolch _ _ _

_ _ i’r 89 aelod seneddol a bleidleisiodd yn erbyn amserlen Theresa May ar gyfer Brexit heno. 

Toriaid (1):
Ken Clarke 

Llafur (23):

Helen Hayes
Meg Hillier
Peter Kyle
David Lammy
Chris Leslie
Ian Murray
Barry Sheerman
Tulip Siddiq
Angela Smith
Catherine West
Daniel Zeichner
Rushanara Ali
Graham Allen
Ben Bradshaw
Ann Coffey
Neil Coyle
Stella Creasy
Geraint Davies
Louise Ellman
Jim Dowd
Chris Evans
Paul Farrelly
Mike Gapes  

 Dib Lems (5): 

Nick Clegg
Sarah Olney
Mark Williams
Alistair Carmichael
Tim Farron

SDLP (2)

Alasdair McDonnell
Mark Durkan 

Plaid Cymru (3)

Liz Saville Roberts
Hywel Williams
Jonathan Edwards
Gwyrdd (1):
Caroline Lucas

Annibynnol (2): 

Michelle Thomson
Natalie McGarry  
  
SNP (51):

Hendry, Drew.
Stewart Hosie
George Kerevan
Calum Kerr
Chris Law
Angus MacNeil John Mc Nally
Callum McCaig
Stuart McDonald
Ann =e McLaughlin
Carol Monaghan
Paul Monaghan
Roger Mullin
Gavin Newlands
John Nicolson
Brendan O’Hara
Kirsten Oswald
Steven Paterson
Margaret Ritchie
Angus Robertson
Alex Salmond
Tommy Sheppard
Chris Stephens
Alison Thewliss
Mike Weir
Catherine West
Eilidh Whiteford
Philippa Whitford
Corri Wilson
Pete Wishart
Tasmina Ahmed-Sheikh
Hannah Bardell
Mhairi Black
Ian Blackford
Kirsty Blackman
Philip Boswell
Deirdre Brock
Alan Brown
Lisa Cameron
Chapman. Douglas
Joanna Cherry
Ronnie Cowan
Angela Crawley
Martyn Day
Martin Docherty-Hughes
Stuart Blair Donaldson
Marrion Fellows
Margaret Ferrier
Stephen Gethins
Patricia Gibson
Patrick Grady
Peter Grant 

Gwleidydd y flwyddyn

Ha ha ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha a ha ha ha ha ha ha _ _ _.

Miwsig yng nghlustiau masnachwyr cyffuriau

Dwi’n meddwl mai tua blwyddyn yn ol aeth y blog yma i’r afael a Llafur Arfon ddiwethaf oherwydd eu hagwedd tuag at gyfreithiau cyffuriau.  Os dwi’n cofio’n iawn y cyd destun oedd rhaglen radio lle’r oedd ymgeisydd Cynulliad Llafur ar y pryd, Sion Jones, wedi llwyddo i leoli ei hun ychydig i’r Dde i’w gyd westai – yr eithafwr asgell Dde Felix Aubel – ym mater cyffuriau a datgan y dylai ‘r heddlu briodoli mwy o amser ac ynni i erlid defnyddwyr canabis.  Gellir gweld y blogiad hwnnw yma.
Mae’r mater wedi ail godi galwad  gan Sion i Gomisiynydd Heddlu’r Gogledd ymddiswyddo oherwydd iddo alw am ail ystyried polisi o reoli’r defnydd o gyffuriau sydd wedi methu am ddegawdau, sydd wedi cyfoethogi drwg weithredwyr a sydd – yn ol pob tebyg – wedi arwain at gynnydd yn y defnydd o gyffuriau.  Manylion yma.
Mae yna nifer o bethau y gall pawb bron sy’n rhan o’r ddadl hon gytuno efo nhw – bod cymryd cyffuriau yn beth anoeth i’w wneud a gall gael effaith hynod niweidiol ar iechyd pobl, bod y tor cyfraith sydd ynghlwm a masnachu cyffuriau yn cael effaith hynod negyddol ar gymdeithas, a bod angen lleihau’n sylweddol y nifer o bobl sy’n ddibynol ar gyffuriau.  
Y dull sydd wedi ei ddefnyddio yn y rhan fwyaf o’r Byd ers y saith degau cynnar o fynd i’r afael efo’r broblem ydi criminaleiddio gwerthwyr cyffuriau, criminaleiddio defnyddwyr cyffuriau a chosbi’r ddau grwp trwy’r  system droseddol.  Y broblem efo hyn ydi nad yw’n gweithio – mae yna fwy o ddefnyddwyr cyffuriau heddiw nag oedd yna yn y saith degau, ac mae yna lawer mwy o dor cyfraith ynghlwm a chyflenwi cyffuriau heddiw nag oedd yn y 70au.
Gwlad sydd wedi dilyn dull Sion Jones o ddelio efo’r diwydiant cyffuriau a’i gario i eithafion ydi Iran.  Mae’r wlad honno yn dienyddio ymhell tros fil o bobl am droseddau sy’n ymwneud a chyflenwi cyffuriau yn flynyddol, ac mae yna ymhell tros 100,000 o bobl ychwanegol yn cael eu hunain yn gaeth i gyffuriau yn flynyddol.
Un wlad yn Ewrop hyd y gwn i sydd wedi symud i edrych ar y defnydd o gyffuriau fel mater meddygol yn hytrach nag un troseddol ydi Portiwgal – gwnaethwyd hynny yn 2001 yn dilyn cyfnod hir o geisio delio efo’r broblem trwy daflu pobl i’r carchar.  Ar y gwaethaf gallwn ddweud nad ydi ‘r defnydd o gyffuriau wedi cynyddu ers hynny, bod y defnydd o gyffuriau ymysg yr ifanc wedi lleihau a bod pethau wedi gwella ar sawl mesur – er enghraifft  bu farw 80 o bobl oherwydd cyffuriau yn 2001, 16 oedd y nifer yn 2012.  Mae’r mapiau ar waelod y blogiad yma’n dangos sut mae Portiwgal yn cymharu efo ‘r DU a gweddill Ewrop o ran y defnydd o gyffuriau ar hyn o bryd.
Rwan dwi’n derbyn nad ydi o’n dilyn bod y ffaith bod dad griminaleiddio cyffuriau ym Mhortiwgal yn golygu o anghenrhaid y byddai dad griminaleiddio cyffuriau yn arwain at gwymp yn y defnydd o gyffuriau yn y DU.  Ond rydym yn gwybod bod y polisi sy’n cael ei arfer ar hyn o bryd yn fethiant, a rydym yn gwybod ei fod wedi methu am hanner canrif – a rydym felly’n gwybod ei bod yn hen bryd ystyried gwneud rhywbeth mwy effeithiol.
Y sawl sy’n ennill o’r sefyllfa fel ag y mae ydi ‘r bobl hynny sy’n ennill bywoliaeth trwy ddelio mewn cyffuriau.  Mae nadu gwleidyddion hysteraidd pob tro mae rhywun yn awgrymu edrych am ffyrdd o newid y polisi sy’n cael ei arfer ar hyn o bryd – y polisi sydd wedi methu cyhyd, a sydd wedi cyfoethogi’r sawl sy ‘n delio mewn cyffuriau, sydd wedi arwain at cymaint o anhapusrwydd ac yn wir marwolaeth – yn fiwsig yng nghlustiau masnachwyr cyffuriau.  Mae hefyd yn ei gwneud yn llai tebygol y byddwn yn sefydlu polisi sy’n lliniaru ar y broblem.
Gavin Thorman – cyn frenin masnachwyr cyffuriau G/narfon – a chymydog drws nesa’ i awdur blogmenai pan oedd yn hogyn bach – boi oedd yn llafurio o dan yr argraff na fyddai’r awdurdodau yn deall ei alwadau ffon o Walton oherwydd eu bod yn y Gymraeg.  Dwi’n mawr obeithio  bod Gavin wedi cael amser a gwagle i feddwl am bethau a challio.  Os nad yw, bydd yn falch o ddeall bod cefnogaeth yn Arfon i gadw’r diwydiant cyflenwi cyffuriau yn nwylo pobl tebyg iddo fo.

Cymharu etholaethau Cymru

Roeddwn yn digwydd bod yn gwneud pwt o gyflwyniad i staff Plaid Cymru Arfon wythnos diwethaf, ac roedd rhan o’r cyflwyniad hwnnw yn ymwneud a chymharu’r etholaeth efo gweddill Cymru. 
Dwi’n  adgynhyrchu’r graffiau a ddefnyddiais yn ddi sylwebaeth – ag eithrio i nodi bod yr etholaethau sydd a nodweddion tebyg ac anhebyg i’w gilydd weithiau’n anisgwyl a dweud y lleiaf.
Data i gyd oddi yma.

Cymru wedi Brexit – ambell i bosibilrwydd

Un o ‘r pethau fydd yn digwydd bron yn ddi eithriad pan mae newid mawr – fel y newid fydd yn digwydd pan fydd y DU yn gadael yr Undeb Ewropiaidd – ydi bod cyfres o sefyllfaoedd anisgwyl yn datblygu.  A chyfieithu term Saesneg, rydym yn son am Gyfraith Deilliannau Anragweladwy.  
Dydi hi ddim yn bosibl gweld yn union beth fydd y deilliannau hynny wrth gwrs nes bod pethau’n datblygu – ond wele dri phosibilrwydd sy’n ymddangos yn bosibl o’r hyn rydym yn ei wybod ar hyn o bryd. 

1). Ton o fewnfudo i Gymru gan Saeson mewn oed.  Ar hyn o bryd mae’r miliynau o Brydeinwyr sydd wedi ymddeol ac yn byw ar y cyfandir yn derbyn gofal iechyd o dan drefniadau’r UE.  Dydi hi ddim yn afresymol i gymryd y bydd y trefniadau hynny’n dod i ben wedi i’r DU adael yr UE.  Dydi hi ddim yn glir beth fydd digwydd wedyn.  Efallai y bydd y wladwriaeth Brydeinig yn talu am y gofal, ac efallai na fyddan nhw.  Os na fydd y wladwriaeth yn talu a gadael pobl i ddibynu ar eu cynilion os ydyn nhw yn sal, neu dalu yswiriant iechyd rhag iddyn nhw fynd yn sal, bydd yna fewnlifiad o fath anghyfarwydd i’r DU – dinasyddion yn dod yn ol adref.  Dydi arfordir Llyn a Cheredigion ddim mor braf a’r Costa del Sol, ond mae’n fwy tebyg i’r fan honno na Saltney neu Scunthorp.  

2). Cymru’n cael ei gadael ar ol eto – a’r llefydd tlotaf yn dioddef fwy na neb arall.  Mae’n amlwg bellach y bydd y DU yn ceisio negydu telerau ffafriol i’r sectorau o’r economi mae’n eu hystyried yn hanfodol – hy dewis ‘enillwyr’.  Gan bod sicrhau cytundebau sectoraidd yn debygol o fod yn ddrud, bydd rhaid dewis ‘collwyr ‘ hefyd.  Bydd y diwydiant ceir, y diwydiant cynhyrchu cyffuriau meddygol a gwasanaethau ariannol er enghraifft yn cael eu harbed.  Mae’n anodd gweld beth sydd yna yng Nghymru fyddai’n werth talu ‘n ddrud i’w arbed o safbwynt y llywodraeth.
3). Y gwahaniaeth rhwng y trefniadau ar gyfer Cymru ar y naill llaw a Gogledd Iwerddon a’r Alban ar y llall yn cynyddu.  Bydd rhaid osgoi ffin ‘galed’ yn Iwerddon.  Mae hanes yn dangos nad ydi hi’n bosibl plismona’r ffin arbennig honno hyd yn oed pan y ceisir gwneud hynny efo miloedd o filwyr, dwsinau o hofrenyddion rhyfel a rhwydwaith enfawr o dyrau craffu.  Byddai ffin galed yn baradwys i smyglwyr – ac mae smyglo wedi ei datblygu i fod yn gelf gain ar hyd arfordir Gogledd Iwerddon yn y gorffennol. Mae’n ddigon posibl y bydd rhaid cymryd camau i atal yr Alban rhag torri ei chwys ei hun hefyd – gallai hynny fod ar ffurf trefniadau ariannu amgen neu ganiatau iddi ddatblygu ei pherthynas ei hun efo Ewrop.  Does yna ddim pwysau i wneud unrhyw beth tebyg yng Nghymru. 

Pam bod y Lib Dems yn dweud celwydd am Brexit?

Neges gan Swyddfa’r Wasg y Dib Lems:

Rwan y gwir amdani ydi nad ydi hyn oll yn wir.  Mae yna nifer o bleidiau yn y DU efo agweddau digon tebyg i un y Lib Dems ynglyn a mater Ewrop.  Gallaf feddwl am bump heb orfod crafu fy mhen – y Gwyrddion a pleidiau cenedlaetholgar Gogledd Iwerddon, Cymru a’r Alban.  
Dydi Blogmenai ddim yn cymeradwyo dweud celwydd wrth gwrs, ond o safbwynt strategol mae ceisio meddianu’r tir gwrthwynebu Brexit yn beth call i’w wneud o safbwynt y Dib Lems.  Mae’n cyfeillion gwrth Ewropiaidd yn hoff o ddweud wrthym mai’r bleidlais i adael yr Undeb oedd yr un fwyaf i wneud unrhyw beth yn y DU erioed. Ond yr ail bleidlais fwyaf erioed oedd yr un i aros.  Pleidleisiodd tua 48% i aros a 52% i adael.  
Mae’r bleidlais i adael Ewrop yn un hynod arwyddocaol a bydd yn diffinio’r ffordd y bydd pobl yn gweld gwleidyddiaeth – ac yn pleidleisio – am flynyddoedx i ddod.  Ar hyn o bryd mae UKIP a’r Toriaid yn pysgota am gefnogaeth yn y pwll 52%. Mae Llafur mewn lle mwy anodd.  Tra bod y rhan fwyaf o’u cefnogwyr wedi pleidleisio i aros mae’r rhan fwyaf o’u hetholaethau y tu allan i’r dinasoedd wedi pleidleisio i adael. Mae’r mwyafrifoedd gadael yn yr ardaloedd ol ddiwydiannol hyn wedi eu hadeiladu o gydadran o’r bleidlais Lafur, y bleidlais Doriaidd / UKIP a phobl nad ydynt yn pleidleisio fel arfer.  Felly mae eu cefnogwyr presenol a’u cefnogwyr posibl mewn llefydd gwahanol – mae hyn yn broblem iddyn nhw.  O ganlyniad mae eu hymateb yn gymhleth, a dydi agweddau cymhleth ddim yn gweithio’n dda o safbwynt etholiadol.  Mae’n anodd iddyn nhw bysgota gyda gormod o arddeliad yn y pwll 48% nag yn y pwll 52%. 
Dydi’r Lib Dems ddim yn gorfod poeni am hyn oll – maen nhw’n gallu pysgota am gefnogaeth yn y pwll 48% – ac yn Lloegr does ganddyn nhw ddim gormod o gystadleuaeth ar hyn o bryd.  Mae eu safbwynt yn glir – ac maen nhw’n cael y pwll 48% iddyn nhw eu hunain i raddau helaeth.  Yn ychwanegol hynny, os ydi’r  trafodaethau Brexit yn mynd yn wael mae’n fwy na thebygol y bydd y pwll 48% yn mynd yn fwy – ac o bosibl cryn dipyn yn fwy.  Bydd y pwll 52% – lle mae pawb arall yn cystadlu i rhyw raddau neu’i gilydd, yn mynd yn llai ar yr un pryd.
Mae’r Dib Lems yn dweud celwydd oherwydd eu bod eisiau’r pwll 48% iddyn nhw eu hunain.  Mae’n bwysig nad ydynt yn ei gael iddyn nhw eu hunain yng Nghymru.

Y diweddaraf o grwp gwleidyddol mwyaf boncyrs Cymru

Dwi’n rhyw ymfalchio bod yr hyn sy’n ymddangos ar Flogmenai yn ffeithiol gywir – yn arbennig felly yn yr oes ol wirionedd sydd ohoni.  Ond mae gen i ofn ei bod yn fwy na phosibl y byddaf yn cael pethau’n anghywir heno – mae’n uffernol a anodd cadw i fyny efo’r anhrefn rhyfeddol sydd wedi amgylchu grwp Llafur Caerdydd am gyfnod o flynyddoedd.


Reit, beth am geisio cofio pawb sydd wedi gadael y grwp Llafur yng Nghaerdydd?   Mae Sue White wedi mynd ddoe gan wneud honiadau o hiliaeth a bwlio yn erbyn y grwp, tra bod Manzoor Ahmed wedi mynd heddiw gan wneud honiadau o hiliaeth yn erbyn ei blaid.  Mae Ralph Cook wedi ymuno efo’r Blaid Werdd, tra bod Gretta Marshall wedi ymuno a Phlaid Cymru.  Wedyn mae Siobhan Corria, Cerys Furlong, Luke Holland a Phil Hawkins wedi ymddiswyddo hefyd.  Gwaharddwyd Keith Jones am gyfnod hefyd.

Ychwaneger at hyn oll bod o leiaf ddwy ymgais wedi eu gwneud gan aelodau’r grwp i gael gwared o’r arweinydd Phil Bale, bod cynghorwyr Llafur yn tantro ar ei gilydd yn siambr y cyngor ac ar wefannau cymdeithasol.

Os dwi wedi anghofio rhywbeth, dwi’n siwr y bydd rhywun yn fy rhoi ar ben ffordd.

Mwy am helynt adleoli pencadlys S4C

Yn ol at y stori S4C mae gen i ofn.  
Mae yna un neu ddau o drydarwyr – @SeimonBrooks ac @Dilys Davies ymhlith eraill wedi bod yn trafod y mater heddiw.  Hefyd mae Simon Thomas AS wedi gofyn cwestiwn i Ken Skates yn y Senedd heddiw. Mae’r stori’n un gweddol gymhleth, ac mae yna sawl elfen iddi hi – a dydi hi ddim yn amlwg bod neb wedi gwneud dim o’i le.  
Serch hynny mae yna broblem – ac mae’n troi o gwmpas y ffaith bod y cynllun i fod yn gost niwtral – ond ein bod yn gwybod i Goleg y Drindod wneud o leiaf ddau gais am grant – y naill gan Ewrop a’r llall gan y Cynulliad – i ariannu’r cynllun.  Mae hyn yn ei dro yn esgor ar ddwy broblem arall.  Yn gyntaf dydi gwneud cais am grant ddim yn golygu y bydd y cais yn cael ei dderbyn o anghenrhaid, felly mae amheuaeth ynglyn ag i ba raddau roedd cynllun Coleg y Drindod wedi ei adeiladu ar seiliau ariannol cadarn yn y lle cyntaf.  Yn ail ‘dydi hi ddim yn glir os oedd dealltwriaeth y ddau gorff ymgeisiodd i gael croesawu pencadlys S4C yn dehongli’r term ‘cost niwtral’ yn yr un ffordd.
Beth bynnag dyma’r cwestiynau sydd angen eu hateb er mwyn darganfod faint o broblem sydd yna mewn gwirionedd.  Os oes rhywun efo cwestiwn arall (call) gadewch o yn y dudalen sylwadau – dwi’n fwy na pharod i’w gyhoeddi.

Cwestiynau i S4C:

1). Ymddengys mai darpariaeth ‘cost niwtral’ oedd un o brif feini prawf ar gyfer arfarnu’r ceisiadau.  Oedd ‘cost niwtral’ yn cyfeirio at gost i S4C ‘ta’r gost i’r pwrs cyhoeddus?
2). A wnaed yn glir yn y canllawiau a anfonwyd i’r ymgeiswyr beth yn union oedd ‘cost niwtral’ yn ei olygu?  
3). Oedd S4C yn ymwybodol o’r cychwyn mai trwy wneud cais am grantiau yr oedd Coleg y Drindod yn bwriadu ariannu eu cynllun?
4). Os felly, oedden nhw’n hapus bod trefniadau amgen gan Coleg y Drindod os nad oedd eu ceisiadau am grantiau’n cael eu caniatau?
5). Roedd S4C mewn cyfarfod efo Cyngor Sir Caerfyrddin a Choleg y Drindod ble cyfeirwyd at gais am grant o Ewrop ym mis Ebrill 2015.  Faint cyn hynny oedden nhw’n gwybod bod angen gwneud cais felly.?
Cwestiynau i Ken Skates:
1). Mewn ymateb i gwestiwn yn gynharach heddiw gan Simon Thomas dywedodd Ken Skates hyn – Up to £6m of extra cash has been requested for the Carmarthen building, BBC Wales revealed last week.  At beth mae’r gair ‘extra’ yn cyfeirio?

Cwestiynau i Goleg y Drindod.

1). Gwnaed cais gan Coleg y Drindod am grant o gyfeiriad Ewrop i ariannu Canolfan Egin y llynedd.  Cais am faint oedd o, ac oedd y cais yn llwyddiannus?

2). A wnaed yn glir yn y cais gwreiddiol i S4C mai trwy wneud ceisiadau am grantiau am bres cyhoeddus y byddai’r cynllun yn cael ei ariannu – o leiaf yn rhannol?  

3). Oedd yna drefniadau amgen mewn lle i ariannu’r cywaith?

4). Os oedd trefniadau felly mewn lle, a wnaed yn glir i’r sawl y gwnaethwyd cais am grant iddynt bod Coleg y Drindod efo trefniadau eu hunain i ariannu’r cywaith os oedd angen gwneud hynny?

5). Sawl cais sydd wedi ei wneud am grantiau, a faint o bres sydd wedi ei godi?

6). Pa ganran o gost y cynllun y rhagwelir fydd yn cael ei ariannu trwy grant?  

Ynglyn ag ad leoli S4C

Dwi’n gwybod fy mod yn mentro swnio’n blwyfol, ond dwi’n meddwl y byddai’n well i mi ddweud pwt am saga ad leoli S4C i Gaerfyrddin.  Bydd darllenwyr Blogmenai yn cofio i’r sianel – yn dilyn edrych yn bryddglwyfus ar ei botwm bol ar ol colli cyllid a gwylwyr – benderfynu ystyried adleoli ei phencadlys yn nes at ei chynulleidfa.  Cafwyd cais gan Coleg y Drindod i gartrefu’r sioe yng Nghaerfyrddin, a gan Cyngor Gwynedd i’w chartrefu yng Nghaernarfon.  

Wedi  dipyn o bendroni penderfynwyd ar Gaerfyrddin.  Roedd hyn yn dipyn o syndod i rai ohonom – mae Gaernarfon yn ganolfan i gwmniau teledu beth bynnag tra nad ydi hynny’n wir am Gaerfyrddin, mae mwy o gynulleidfa S4C yn byw yn ardal Caernarfon nag ardal Caerfyrddin a gan bod Caerfyrddin mor agos at Gaerdydd doedd dim rhaid i weithwyr y sianel fynd ar gyfyl cynulleidfa S4C.  Gellid neidio i’r car ym Mhontcanna a neidio allan yng Ngholeg y Drindod yn y bore, a gwneud yr un peth o chwith ar ddiwedd y diwrnod.  Nid oedd rhaid i neb fynd trwy ‘r sioc ddiwylliannol o ddod wyneb yn wyneb a’r gynulleidfa.

Yn ol colofn orfoleddus gan Gwilym Owen yn Golwg ar y pryd, roedd cais Coleg y Drindod yn llawer gwell nag un Gwynedd – a dyna pam y penderfynwyd symud yno.  Yn wahanol i Gwilym – debyg – ni welais y ceisiadau, felly roedd rhaid rhyw dderbyn mai ansawdd y ceisiadau oedd y rheswm tros y dewis rhyfedd.  Ond, ymddengys bellach nad oes gan Coleg y Drindod ddigon o bres i gartrefu S4C, ac maent am i Lywodraeth Cymru lenwi’r bwlch.  
Rwan, beth am atgoffa ein hunain o eiriau Prif Weithredwr y sianel ddwy flynedd yn ol:
Yn gyffredinol, roedd Awdurdod y Sianel wedi dweud y byddai angen i gynllun adleoli fod yn fuddiol i’r gwasanaeth ac yn gost-niwtral dros gyfnod.  Hefyd roedd yr Awdurdod yn glir am ei ofyniad i sicrhau bod modd creu manteision ieithyddol, diwylliannol ac economaidd.  Roedd nifer o feini prawf agored wedi’u cyhoeddi yn seiliedig ar y gofynion hyn, ac yng ngholeuni’r meini prawf hynny y cafodd y penderfyniad terfynol ei wneud.

Mae yna ddau fater yn codi o hyn.  Yn gyntaf mae’n amlwg bellach nad ydi cais Caerfyrddin yn gost niwtral, felly mae’n methu un o’r meini prawf.

Mae’r ail yn dod a ni ‘n ol at ansawdd y ceisiadau.  Mae’n hawdd i unrhyw ffwl lunio cynllun sy’n edrych yn dda os nad yw’n gorfod talu amdano fo i gyd.  Mae’n fwy o gamp llunio cais o ansawdd sydd wedi ei gostio’n gywir.  

Mae’n weddol amlwg – os ond o ran tegwch naturiol – y dylid edrych ar y mater o’r newydd.

Ymlaen i’r gorffennol

Yn ol yn oes yr arth a’r blaidd pan oeddwn i’n y coleg roedd yn beth gweddol gyffredin i bobl ar y Chwith gyfeirio at eu gwrthwyneb wyr fel ‘ffasgwyr’.  Yn bersonol dwi pob amser wedi ceisio gwneud defnydd o’r term – mae yna ystyr penodol i’r term ac mae ei ddefnyddio y tu hwnt i’r ystyr cywir yn ffordd ddiog braidd o daflu sarhad o gwmpas y lle.  Roeddwn yn meddwl am hynny wrth ddarllen ymgais boncyrs i Daily Mail i feio mewnfudwyr am lofruddiaeth Jo Cox.

Mae’r tirwedd gwleidyddol wedi newid yn ddiweddar – ac mae wedi newid yn sylweddol.  Meddyliwch mewn gwirionedd.  Yn ystod yr wythnosau diwethaf mae cyfryngau prif lif – ac nid eithafwyr ar lein yn unig fel @AubelFelix a @DavidJo2951945 – wedi bod yn ymosod ar farnwyr yn yr Uchel Lys am ddehongli’r gyfraith – eu priod waith, wedi bod yn tynnu sylw at rywioldeb un ohonynt, wedi bod yn ymosod ar y OBR am wneud ei waith a chynghori’r llywodraeth ynglyn a’r rhagolygon cyllidol, wedi cwestiynu didwylledd asiantaethau ymchwil annibynnol, wedi cael eu hunain mewn cyflwr agos at hysteria oherwydd bod Senedd y DU yn cael trafod gweithredu Erthygl 50.
Ychwaneger at hynny yr ymysodiadau dyddiol bron ar fewnfudwyr ac ymgeiswyr lloches, y cam riportio  (neu’r dweud celwydd) dyddiol,o wleidyddiaeth yr Alban a’r ymysodiadau mynych digon anymunol ar arweinydd y wlad honno.
Mae anoddefgarwch tuag at ryddfrydiaeth, trefn ddemocrataidd a phrosesau cyfreithiol yn nodweddiadol ffasgaeth glasurol.  Felly hefyd yr arfer o feio grwpiau lleiafrifol am pob drygioni, y gred yn uwchraddoldeb y genedl, casineb tuag at grwpiau ‘elitaidd ‘, y gred bod y person cyffredin yn cael ei gam drin gan rymoedd rhyngwladol a grwpiau lleiafrifol a’r ddrwgdybiaeth o ddeallusion.  Felly hefyd yr arfer o gynnig atebion syml a chwrs i broblemau cymhleth.  Mae’r oll o’r uchod yn gyfarwydd iawn i ddarllenwyr papurau fel y Mail a’r Express heddiw. 
Ymddengys bod rhai o’n papurau dyddiol yn dychwelyd at eu gwreiddiau.  Mae gan y Mail hen hanes hir o gefnogi’r Dde eithafol –  Hitler, Mussolini, Franco a’r weinyddiaeth apartheid yn Ne Affrica.  Roedd golygyddion y papur hefyd yn casau Iddewon oedd yn ffoi oddi wrth Natsiaeth yn y 30au yn union fel mae golygyddion y papur heddiw yn casau ffoaduriaid o’r Dwyrain Canol.
Un o’r pethau mwy anymunol am y sefyllfa sydd ohoni ydi ei bod yn llygru a gwyrdroi’r ffordd mae’r Dde, barchus, resymol yn meddwl.  Mae’r Blaid Doriaidd wedi symud yn amlwg i’r Dde ers Brexit a rydym yn cael ei gwleidyddion yn dechrau ymddwyn fel ffasgwyr – er enghraifft Glyn Davies yn mynegi nad oedd yn gallu ymddiried mewn academyddion i gynnig sylwebaeth ar Fesur Cymru oherwydd nad oes ganddynt ddigon o brofiad o ‘fywyd go iawn’, a’r cynghorydd hwnnw a drefnodd ddeiseb i alw am wneud gwrthwynebu gadael yr Undeb Ewropiaidd yn anghyfreithlon. 
Does yna ddim byd newydd o dan haul.