Ymddengys bod un o’r paneli o ‘arbenigwyr’ a benodwyd gan Edwina Hart i gynghori Llywodraeth Cymru ar faterion economaidd – wedi cryn drafod a doethinebu – wedi dod i’r un casgliad a bron i bawb arall y tu hwnt i Gaerfyrddin a datgan bod y syniad o glwstwr creadigol ar safle Coleg y Drindod yn – wel – gwbl ddiwerth.  

Pwysigrwydd ehangach hyn ydi bod y casgliad yn effeithio ar benderfyniad rhyfedd S4C i adleoli ar y safle.  Chwi gofiwch i’r sianel ystyried aros ymhle mae hi yng Nghaerdydd, mynd i’r Egin ar safle Coleg y Drindod yng Nghaerfyrddin neu ddod i safle’r Galeri yng Nghaernarfon.  Llunwyd ceisiadau gan Gyngor Gwynedd a Choleg y Drindod a phenderfynodd S4C ar safle’r Drindod.  Roedd hyn yn ymddangos yn rhyfedd i lawer ohonom ar y pryd –  mae Caernarfon yn brif ddinas answyddogol i’r Gymru Cymraeg gyda degau o filoedd o Gymry Cymraeg naturiol – gwylwyr S4C yn byw oddi fewn i radiws o ddeg milltir, ac mae hefyd yn ganolfan i’r diwydiant teledu.  Roedd cais Cyngor Gwynedd hefyd yn mynd cryn dipyn ymhellach na’r amod o fod yn ‘gost niwtral’ i S4C – neu mewn geiriau eraill roedd y sianel yn cael uffern o fargen dda.  

Ta waeth – symud i fyny’r M4 i Gaerfyrddin oedd penderfyniad y sianel – a chafwyd cryn dipyn o sbloets a dathlu yn y Drindod.  Beth bynnag, dechreuodd pethau syrthio’n ddarnau yn weddol sydyn.  Ymddengys bod cynllun ariannol cais y Drindod yn cymryd bod grantiau ar y ffordd o Ewrop – ond dydyn nhw ddim.  Chwythwyd twll gwerth £4m i £6m yn y cynllun – ond mae’n ymddangos bod y Drindod wedi addo dod o hyd i’r pres ychwanegol hyd yn oed os nad oedd y grant o Ewrop ar gael.  Dydyn nhw heb wneud hynny eto – ond maen nhw wedi gofyn ar gyllid gan Lywodraeth Cymru i lenwi’r twll.  Mae’n amhosibl gweld y cais hwnnw’n cael ei ganiatau yn wyneb adroddiad heddiw.

Gwnaed cais hefyd i S4C dalu rhent o flaen llaw – £3m o rhent a bod yn fanwl gywir – ac yn rhyfeddol cytunodd y sianel i wneud hynny.  Rwan dydan ni ddim yn gwybod os bydd y Drindod yn llenwi’r twll du ariannol o’i adnoddau ei hun, ond os ydi hi mi fydd S4C wedi dod i delerau talu rhent unigryw ac anhygoel er mwyn adleoli i glwstr sy’n cael ei ystyried i fod ag unrhyw fudd ieithyddol, addysgol na chymdeithasegol  ynghlwm gan banel sy’n cynghori Llywodraeth Cymru.  

Mae wedi derbyn cryn dipyn o feirniadaeth am gymryd cymaint o amser i gondemio cynllun dwlali Trump i wahardd trigolion o rhai gwledydd Mwslemaidd o’r America.  Ond mae yna reswm da pam ymatebodd May yn y ffordd y gwnaeth – dydi hi ddim mewn sefyllfa i bechu’r hiligi, oren a chroen denau o Efrog Newydd – a Brexit sy’n gyfrifol am hynny i raddau helaeth.  Felly cymrodd 38 awr iddi fynegi amheuon am bolisi idiotaidd sydd yn cosbi trigolion gwledydd sydd erioed wedi cynhyrchu terfysgwyr sydd wedi lladd unrhyw un yn yr UDA tra’n rhoi llonydd llwyr i wledydd Mwslemaidd eraill fel Saudi Arabia sydd wedi cynhyrchu terfysgwyr sydd wedi lladd Americanwyr yn America.

Bellach mae’n amlwg y bydd y DU yn gadael y Farchnad Sengl, a bydd hynny’n broblem enfawr yn economaidd.  Bydd ymadawiad Prydain hefyd yn ei gadael yn eithaf unig yn ddiplamyddol.  Dyna pam roedd Theresa May mor awyddus i redeg i America cyn gynted a phosibl, dyna pam bod Trump wedi cael gwahoddiad i ddod ar ymweliad gwladwriaethol yn llawer cynharach yn ei arlywyddiaeth na’r un Arlywydd arall, a dyna pam rydym yn clywed yr holl wichian treuenus am y berthynas. ‘arbennig’ efo ‘r UDA.  Does gan Prydain ddim ffrindiau, ac mae’n torri ei bol i ddod o hyd i rai – ac America Donald Trump ydi’r hoff ddewis – mae’n fawr, cegog a swnllyd.

A gallwn fod yn eithaf siwr nad dyma’r weithred boncyrs olaf gan Trump.  Bydd yr hyn mae wedi ei wneud tros y dyddiau diwethaf wrth fodd eithafwyr Mwslemaidd – bydd yn cadarnhau eu naratif i’r byd Mwslemaidd ehangach bod y Gorllewin yn wrth Fwslemaidd.  Mae’n debygol iawn y bydd terfysgwyr Mwslemaidd yn ceisio gwneud rhywbeth i gael Trump i or ymateb eto, ac mae’n debygol iawn y bydd Trump yn gor ymateb eto.  Ac unwaith eto bydd Theresa May yn sefyll yn edrych yn hurt pan fydd newyddiadurwyr yn gofyn iddi beth mae’n feddwl o hurtni diweddaraf Trump.

Does yna ddim byd y gall Trump ei wneud sydd yn ddigon anymunol a hurt fydd yn ysgogi May i ‘w feirniadu, a felly bydd pethau am flynyddoedd.

Mae yna gryn dipyn o son wedi bod ynglyn a statws cyfansoddiadol yr Alban yn sgil Brexit gyda chryn dipyn o ddarogan y bydd refferendwm annibyniaeth arall yn cael ei chynnal cyn diwedd y ddegawd.  Mae’r sefyllfa newydd yn creu sefyllfa heriol i’r sawl sydd am weld Alban annibynnol – mae llawer mwy o allforion yr Alban yn mynd i Loegr na sy’n mynd i’r UE – a bydd hynny’n creu problem os bydd tollau yn y dyfodol ar allforion a mewnforion i ‘r DU.

Beth bynnag, y sefyllfa ar hyn o bryd yn ol y rhan fwyaf o bolau ydi bod pethau’n ddigon tebyg i’r hyn roeddynt yn y refferendwm yn 2014 gyda tua 55% o blaid aros yn y DU a thua 45% o blaid annibyniaeth.  Ni fydd hynny’n fawr o boen i ‘e SNP – roedd yr ochr ‘Ia’ yn llawer pellach y tu ol cyn i’r ymgyrchu ddechrau yn 2014.

Ond yr hyn sydd heb gael llawer o sylw ydi’r effaith ar Ogledd Iwerddon.  Mae yna lawer iawn o fasnach, teithio a chysylltiadau diwylliannol rhwng De a Gogledd yr ynys.  Mae’r polio sydd wedi digwydd hyd yn hyn – megis yr isod gan Lucid Talk – yn awgrymu bod cryn symudiad wedi bod tuag at ail uno’r ynys.  Mae’r ddau gwestiwn ar ben y graff yn awgrymu faint o bobl sydd o blaid aros yn y DU ac mae’r ddau gwestiwn ar y gwaelod yn awgrymu faint sydd o blaid ail uno’r ynys.  Mae’r canlyniadau yn dod i tua 55% i 45% o blaid aros yn y DU – bwlch llai nag a gafwyd erioed mae’n debyg.  Dim ond chwarter y boblogaeth sydd o blaid yr hyn sydd yn debygol o ddigwydd – Gogledd Iwerddon yn aros yn y DU.

Siarad oeddwn i’r diwrnod o’r blaen efo un o gefnogwyr Brexit ac ar ol pwt o sgwrs am adael Ewrop dechreuodd gwyno am ‘elit’ cyfryngol oedd yn ceisio dwyn perswad ar bobl i bleidleisio i aros yr yr UE. Mae’r canfuddiad yma’n un gweddol gyffredin ymysg y sawl oedd am adael yr UE.  Mae’n ganfyddiad cwbl gyfeiliornus.

Wele isod agwedd y papurau newydd at Brexit a’u cylchrediad:

Felly ymddengys bod Theresa May o blaid mewnfudo wedi’r cwbl – mae eisiau gwneud mewnfudo o’r UDA yn haws.  ‘Dwi’n rhyw gymryd mai’r hyn sydd ganddi mewn golwg ydi’r 209m Americanwyr sy’n wyn ac yn siarad Saesneg fel iaith gyntaf yn hytrach na’r 118m sy’n syrthio i gategoriau eraill.

Os ydi’r flwyddyn ddiwethaf wedi dangos unrhyw beth i ni dangosodd nad ydi darogan yr hyn sy’n mynd i ddigwydd yn syniad rhy dda – felly ‘dwi am osgoi syrthio i mewn i’r trap yna.  Mae’n bosibl fodd bynnag dadlau bod y ddau ddigwyddiad mawr – ethol Trump a Brexit – yn adlewyrchu tueddiadau mawr mewn gwleidyddiaeth.  Mi geisiwn edrych ar y rheiny a beth maent yn eu awgrymu am yr hyn allai ddigwydd tros yr ychydig flynyddoedd nesaf.  Dwi’n sylweddoli fy mod wedi gwneud ymarferoad tebyg ynglyn ag ethol Bush yny forffennol agos – ond mae’r cyfuniad a Bush a Brexit yn creu darlun ychydig yn wahanol.

2). Twf economaidd rhyngwladol i ostwng.  Mae Trump wedi ei gwneud yn gwbl glir nad yw’n credu mewn masnach rydd – felly bydd tollau ar pob dim sy’n cael ei fewnforio i’r UDA.  Mae llywodraeth May yn honni ei bod eisiau cytundebau masnach rydd efo pawb.  Rydan ni’n gwybod nad ydi hynny’n mynd i ddigwydd efo America, a rydan ni fwy neu lai ‘n siwr na fydd yn digwydd efo’r UE chwaith.  Yn hanesyddol mae mwy o dollau rhyngwladol wedi arwain at lai o fasnach rhyngwladol ac mae hynny yn ei dro wedi arwain at lai o dwf economaidd rhyngwladol.  Bydd yn cymryd amser maith i’r DU negydu ugeiniau o gytundebau efo gwledydd eraill – ychydig iawn o brofiad a chapasiti i wneud hynny sydd yn y DU ar hyn o bryd.

3). Amaethyddiaeth yng Nghymru a’r DU i ddod yn llawer llai pwysig.  Mae pwysigrwydd amaethyddiaeth wedi dirywio’n raddol ers dechrau’r Chwyldro Diwydiannol.  Mae yna resymau i gredu y bydd y dirywiad hwnnw’n parhau.  Dydi hi ddim yn glir y bydd y DU yn gallu fforddio i gynnig cymorthdaliadau yn lle’r drefn CAP – ac mae llawer llai o rym gwleidyddol gan ffermwyr yn y DU na sydd ganddynt ar y cyfandir. Mae tua 80% o incwm y diwydiant amaeth yng Nghymru yn dod trwy gymorthdaliadau CAP ac mae 90% o’n allforion amaethyddol yn mynd i ‘r UE.   Mae tollau ar gynnyrch amaethyddol yn uchel iawn – a bydd hynny yn lladd y sector allforio i Ewrop.  Os bydd cytundebau masnach rhydd yn cael eu negydu tros amser bydd llif o fewnforion yn cyrraedd o wledydd o wledydd fel Seland Newydd a gwledydd trydydd byd.  Bydd yn anodd iawn cystadlu efo hynny.  Yng Nghymru bydd hen broses hanesyddol yn cyrraedd ei therfyn.

4). Cynnydd mewn gwariant cyhoeddus yn yr UDA a’r DU – a thwf mewn dyledion cenedlaethol.   Mae Trump wedi datgan y bydd yna wario sylweddol gan y wladwriaeth ar is adeiledd.  Mae’r llywodraeth yn y DU eisoes wedi anghofio bwriad Osborne i gydbwyso gwariant ac incwm, ac i’r graddau hynny mae llymder wedi dod i ben.  Os bydd arafu economaidd sylweddol – neu ddirwasgiad – yn codi yn sgil Brexit yna mae’n fwy na thebyg y bydd llywodraeth y DU yn gwneud rhywbeth tebyg. 

5). Mae Brexit ac ethol Trump yn adlewyrchu newid sylfaenol mewn gwleidyddiaeth.  Mae gwleidyddiaeth hunaniaeth yn fwyaf sydyn ar ganol y llwyfan ac mae’r hollt De / Chwith sydd wedi dominyddu’r rhan fwyaf o’r ganrif ddiwethaf yn llai pwysig.  Mae’r canllawiau gwleidyddol rydym wedi arfer efo nhw wedi datgymalu’n fwyaf sydyn.  Mae goblygiadau i’r math yma o wleidyddiaeth – gall arwain at lai o gydlynnedd cymdeithasol – sy’n broblem mewn gwlad gyda chymaint o bobl o gefndiroedd gwahanol a’r DU.  Mae hefyd yn debygol y bydd annibyniaeth i’r Alban ac ail uno’r Iwerddon yn ol ar yr agenda – ac yn fuan.  Gall hefyd arwain at newidiafau mawr mewn patrymau pleidleisio traddodiadol.

6). Mwy o wariant byd eang ar arfau – ac arfau niwclear.  Mae America am ymyryd llai, ond gwario mwy ar arfau.  Mae hyn yn debygol o arwain at gynnydd mewn gwariant ar arfau yn y DU – a chynnydd mewn gwariant ar arfau y tu hwnt i ‘r UDA.